Πρεσβυωπία – Δείτε ξανά κοντά, μακριά και παντού χωρίς γυαλιά

Η πρεσβυωπία (presbyopia) είναι η φυσιολογική απώλεια της ικανότητας του ματιού να εστιάζει σε κοντινές αποστάσεις. Εμφανίζεται συνήθως μετά τα 40–45 έτη, όταν ο φακός του ματιού σκληραίνει και χάνει την ελαστικότητά του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να χρειάζεστε σταδιακά γυαλιά για κοντά, ακόμα κι αν βλέπατε τέλεια μέχρι τότε.

Δεν πρόκειται για ασθένεια, αλλά για φυσική συνέπεια της γήρανσης του οφθαλμού. Μπορεί να επηρεάσει όλους, είτε έχουν μυωπία, υπερμετρωπία ή φυσιολογική όραση.
Οι πρώτες ενδείξεις είναι η δυσκολία να διαβάσετε το κινητό ή μια εφημερίδα κοντά στο πρόσωπο, η ανάγκη να απομακρύνετε τα αντικείμενα και η κόπωση ή πονοκέφαλος μετά από διάβασμα.

Η πρεσβυωπία εξελίσσεται προοδευτικά μέχρι περίπου τα 60, όπου σταθεροποιείται.
Η αντιμετώπιση μπορεί να γίνει με γυαλιά, φακούς επαφής, πολυεστιακούς ενδοφακούς ή laser πρεσβυωπίας, ανάλογα με την ηλικία και τη διάθλαση κάθε ατόμου.

Η πρεσβυωπία αρχίζει να γίνεται αντιληπτή γύρω στα 40–45 έτη, όταν ο φυσικός φακός του ματιού χάνει σταδιακά την ελαστικότητά του και δεν μπορεί να εστιάσει εύκολα σε κοντινά αντικείμενα. Στην πράξη, οι περισσότεροι άνθρωποι σε αυτή την ηλικία παρατηρούν ότι «μακραίνουν» το κινητό ή το βιβλίο για να διαβάσουν καθαρά.

Η εξέλιξη είναι προοδευτική, και μέχρι περίπου τα 60 έτη η ικανότητα προσαρμογής χάνεται πλήρως, οπότε και η κατάσταση σταθεροποιείται.

Ορισμένοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν πότε θα εμφανιστεί:

• Η υπερμετρωπία επιταχύνει την έναρξη (η κοντινή όραση κουράζεται νωρίτερα).

• Η υψηλή μυωπία την καθυστερεί, αφού οι μύωπες μπορούν να διαβάσουν χωρίς γυαλιά αφαιρώντας τα.

• Η έκθεση σε UV, ο διαβήτης, ορισμένα φάρμακα ή το οξειδωτικό stress μπορεί να επιταχύνουν τη διαδικασία.

Η πρεσβυωπία είναι ένα αναμενόμενο στάδιο της ζωής του ματιού και όχι παθολογία.

Η πρεσβυωπία σήμερα διορθώνεται αποτελεσματικά, με επιλογές που προσαρμόζονται στην ηλικία, τις ανάγκες και την κατάσταση των ματιών κάθε ασθενούς. Δεν υπάρχει μία λύση για όλους, αλλά η σωστή λύση για τον καθένα.

Οι βασικές επιλογές είναι:

Γυαλιά πρεσβυωπίας
Η πιο απλή και ασφαλής μέθοδος. Ιδανική για όσους δεν ενοχλούνται από τη χρήση γυαλιών στην καθημερινότητα.

Πολυεστιακοί ή EDOF ενδοφακοί
Επιλέγονται σε μεγαλύτερες ηλικίες ή όταν συνυπάρχει αρχόμενος καταρράκτης.
Αντικαθιστούν τον φυσικό φακό του ματιού και προσφέρουν όραση μακριά, ενδιάμεσα και κοντά — μόνιμα.

Laser πρεσβυωπίας (PresbyLASIK ή micromonovision)
Εφαρμόζεται σε άτομα 45–55 ετών χωρίς καταρράκτη, με στόχο να απαλλάξει από τα γυαλιά κοντά μέσω ειδικής διαμόρφωσης του κερατοειδούς.

Η επιλογή μεθόδου εξαρτάται από:

• την ηλικία και τη διάθλαση (μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός)

• την ποιότητα του κερατοειδούς και των δακρύων

• την ύπαρξη καταρράκτη

• και φυσικά, τις προσδοκίες του κάθε ασθενή.

Η σωστή αξιολόγηση με Pentacam, OCT και τεστ δακρυϊκής στοιβάδας είναι απαραίτητη για να καθοριστεί η πιο κατάλληλη λύση.

Η απάντηση εξαρτάται από τη μέθοδο που θα επιλεγεί.

Οι πολυεστιακοί ή EDOF ενδοφακοί προσφέρουν μόνιμη λύση, γιατί αντικαθιστούν τον φυσικό φακό του ματιού με έναν τεχνητό φακό που δεν αλλοιώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Έτσι, η όραση σε μακριά, ενδιάμεσα και κοντά αποκαθίσταται σταθερά και δεν χρειάζεται επανάληψη.

Αντίθετα, το laser πρεσβυωπίας (PresbyLASIK ή micromonovision) προσφέρει σταθερό αποτέλεσμα για αρκετά χρόνια, αλλά δεν σταματά τη φυσική γήρανση του ματιού.
Μετά από 7–10 χρόνια, μπορεί να απαιτείται επανεκτίμηση, καθώς ο φακός συνεχίζει να σκληραίνει — και σε μεγαλύτερες ηλικίες, η ιδανική λύση γίνεται ο ενδοφακός.

Η πρεσβυωπία είναι δυναμική κατάσταση, όχι στιγμιαία διόρθωση.
Γι’ αυτό η σωστή επιλογή (laser ή φακός) πρέπει να βασίζεται στην ηλικία, τη βιολογία του φακού και τις προσδοκίες του κάθε ασθενή.

Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει κολλύρια που βελτιώνουν προσωρινά την κοντινή όραση, χωρίς να αντιμετωπίζουν την αιτία της πρεσβυωπίας.
Το πιο γνωστό είναι το Vuity™, εγκεκριμένο στις ΗΠΑ, το οποίο περιέχει πιλοκαρπίνη χαμηλής δόσης.

Η δράση του βασίζεται στη σύσπαση της κόρης (pinhole effect), που αυξάνει προσωρινά το βάθος πεδίου, επιτρέποντας καλύτερη όραση κοντά.
Το αποτέλεσμα διαρκεί 4–8 ώρες, ενώ η χρήση γίνεται συνήθως μία φορά την ημέρα.

Ωστόσο, οι σταγόνες αυτές:

• δεν αναστρέφουν την πρεσβυωπία

• έχουν παρενέργειες όπως πονοκέφαλο, θάμβος στο σκοτάδι ή αίσθημα πίεσης

• και δεν αντικαθιστούν τις μόνιμες λύσεις, όπως το laser ή τους πολυεστιακούς φακούς.

Προς το παρόν δεν κυκλοφορούν επίσημα στην Ελλάδα, αλλά βρίσκονται σε ερευνητικά πρωτόκολλα και κλινικές μελέτες.