Πολυεστιακοί & EDOF φακοί καταρράκτη

Αυτή είναι ίσως η πιο συχνή ερώτηση που μου κάνουν οι ασθενείς στο ιατρείο. Η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει ένας «καλύτερος» φακός που ταιριάζει σε όλους. Ο σωστός φακός είναι αυτός που ταιριάζει στα δικά σας μάτια και στον τρόπο ζωής σας. Για αυτό και η επιλογή δεν γίνεται ποτέ βιαστικά ή απλοϊκά, αλλά μετά από έναν πλήρη, αυστηρό προεγχειρητικό έλεγχο.

Οι ενδοφακοί χωρίζονται σε τέσσερις βασικές κατηγορίες: μονοεστιακοί, τορικοί, πολυεστιακοί και EDOF (extended depth of focus). Οι δύο τελευταίες κατηγορίες είναι αυτοί που ονομάζουμε premium ενδοφακοί. και προσφέρουν ανεξαρτησία από τα γυαλιά, όμως δεν είναι για όλους

Ο δικός μου κανόνας είναι ξεκάθαρος: premium ενδοφακοί μόνο για “premium μάτια” και σε “premium υποψηφίους”. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ότι πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια.

Θέλω να υπάρχει καλή δακρυϊκή στιβάδα, σταθερό tear film, χαμηλές εκτροπές (RMS/HOAs), σωστό μέγεθος κόρης, συμμετρία και άριστη τοπογραφία κερατοειδούς στο Pentacam. Και φυσικά, ο ασθενής να έχει ρεαλιστικές προσδοκίες. Αν αυτά δεν υπάρχουν, ο πολυεστιακός ή ο EDOF φακός μπορεί να απογοητεύσει και να δημιουργήσει μόνιμες ενοχλήσεις και μη αντιμετωπίσιμες οπτικές ενοχήσεις οπως φωτοστέφανα (halos), ακτίνες (starburst) και σκιές (shadows) γύρω από τους λαμπτήρες και τα φώτα των αυτοκινήτων το βράδυ.

Πρόκειται για ένα ερώτημα που ακούω σχεδόν καθημερινά. Η απάντηση είναι ξεκάθαρη: δεν υπάρχει ένας “καλύτερος” φακός για όλους. Η επιλογή γίνεται εξατομικευμένα, με βάση τον τρόπο ζωής, την υγεία των ματιών και τις προσδοκίες του κάθε ασθενούς.

Οι μονοεστιακοί είναι η πιο οικονομική λύση με ανάγκη για γυαλιά για  κοντά, ενώ οι πολυεστιακοί προσφέρουν ανεξαρτησία από γυαλιά, εφόσον τα μάτια είναι κατάλληλα και ο ασθενής έχει ρεαλιστικές προσδοκίες

Οι μονοεστιακοί φακοί είναι η πιο κλασική και ασφαλής λύση. Προσφέρουν εξαιρετική ποιότητα όρασης σε μία απόσταση, συνήθως στο μακριά. Αυτό σημαίνει ότι μετά το χειρουργείο ο ασθενής βλέπει καθαρά για οδήγηση, τηλεόραση ή γενικές καθημερινές δραστηριότητες, αλλά χρειάζεται γυαλιά για κοντά (διάβασμα, κινητό) ή για ενδιάμεσο (υπολογιστής). Είναι ιδανικοί για ανθρώπους που θέλουν σίγουρο και σταθερό αποτέλεσμα, χωρίς ιδιαίτερους κινδύνους για δυσφορίες όπως halos ή glare.

Οι πολυεστιακοί φακοί, αντίθετα, έχουν σχεδιαστεί για να προσφέρουν όραση σε όλες τις αποστάσεις: μακριά, κοντά και ενδιάμεσα. Στόχος τους είναι να μειώσουν ή και να εξαλείψουν την ανάγκη για γυαλιά. Όμως, αυτή η τεχνολογία έχει τις δικές της απαιτήσεις. Για να δουλέψουν σωστά χρειάζονται «premium μάτια»: άριστη δακρυϊκή στιβάδα, χαμηλές εκτροπές, καλό μέγεθος κόρης και τέλεια συμμετρία. Αν αυτά δεν πληρούνται, ο πολυεστιακός φακός μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα: φωτοστέφανα γύρω από τα φώτα, θάμβος, δυσκολία στη νυχτερινή οδήγηση.

Γι’ αυτό, στη δική μου πρακτική, δεν μιλάω ποτέ γενικά για “καλύτερο φακό”. Μιλάω για τον καλύτερο φακό για τα δικά σας μάτια. Αν είστε πολλές ώρες σε μία οθόνη υπολογιστή, τότε πιθανόν να ταιριάζει καλύτερα ένας φακός EDOF που δίνει άνετη ενδιάμεση όραση. Αν οδηγείτε συχνά τη νύχτα, θα σας προειδοποιήσω ότι οι πολυεστιακοί ίσως σας ενοχλήσουν. Αν πάλι προτιμάτε σιγουριά και δεν σας πειράζει να φοράτε γυαλιά για κοντά, ένας μονοεστιακός φακός είναι μια εξαιρετική λύση.

Η τελική επιλογή δεν είναι ποτέ «καταλόγου». Είναι αποτέλεσμα προσεκτικού προεγχειρητικού ελέγχου με Pentacam, βιομετρίες, μελέτη των εκτροπών και της ποιότητας της οφθαλμικής επιφάνειας. Εγώ προσωπικά αξιολογώ όλα αυτά και σας εξηγώ με ειλικρίνεια τα υπέρ και τα κατά. Έτσι, η απόφαση γίνεται συνειδητά και το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο και ικανοποιητικό.

Οι φακοί EDOF είναι μια από τις πιο σύγχρονες και δημοφιλείς επιλογές στην οφθαλμολογία τα τελευταία χρόνια. Το όνομά τους σημαίνει Extended Depth of Focus – δηλαδή «φακοί εκτεταμένου βάθους εστίασης». Ουσιαστικά πρόκειται για φακούς που επιτρέπουν πιο ομαλή και συνεχόμενη εστίαση από τη μακρινή στην ενδιάμεση απόσταση, δίνοντας στον ασθενή άνετη όραση στην καθημερινότητά του.

Σε αντίθεση με τους πολυεστιακούς φακούς, οι οποίοι «μοιράζουν» το φως σε διαφορετικές εστιακές ζώνες (μακριά–ενδιάμεσα–κοντά), οι EDOF φακοί επιμηκύνουν την εστιακή καμπύλη. Το αποτέλεσμα είναι λιγότερα οπτικά φαινόμενα, όπως φωτοστέφανα ή αντανακλάσεις, και καλύτερη ποιότητα όρασης σε χαμηλό φωτισμό. Αυτό τους καθιστά πιο «φιλικούς» για άτομα που οδηγούν συχνά το βράδυ ή έχουν υψηλές απαιτήσεις στην καθαρότητα της όρασης.

Η μεγάλη τους δύναμη βρίσκεται στην ενδιάμεση όραση – κάτι που έχει τεράστια σημασία για τον σύγχρονο άνθρωπο που περνά πολλές ώρες σε υπολογιστή. Ο EDOF φακός προσφέρει συνήθως καλή μακρινή και άνετη ενδιάμεση όραση στα 60–80 εκατοστά. Εκεί που υστερεί λίγο είναι στο πολύ κοντά, δηλαδή για διάβασμα μικρών γραμμάτων, όπου συχνά χρειάζεται βοήθεια από γυαλιά.

Στη δική μου πρακτική, οι EDOF φακοί είναι ιδανική επιλογή για:

·       Άτομα που χρησιμοποιούν καθημερινά υπολογιστή.

·       Ασθενείς που θέλουν μειωμένη εξάρτηση από γυαλιά αλλά δεν αντέχουν halos/glare.

·       Ασθενείς που θέλουν άνετη όραση για δραστηριότητες όπωςμαγείρεμα, ψώνια, εργασία σε γραφείο.

Ωστόσο, όπως και με τους πολυεστιακούς, ισχύει ο ίδιος κανόνας: μόνο σε premium μάτια. Αν υπάρχουν εκτροπές, ασταθής tear film ή μηδενική συμμετρία στην τοπογραφία, το αποτέλεσμα δεν θα είναι το αναμενόμενο.

Συνοψίζοντας, οι EDOF φακοί είναι μια εξαιρετική λύση «μεσαίου δρόμου»: δίνουν μεγάλη άνεση στη μακρινή και ενδιάμεση όραση, έχουν λιγότερες ανεπιθύμητες παρενέργειες από τους πολυεστιακούς, αλλά δεν αντικαθιστούν πλήρως τα γυαλιά για πολύ κοντά. Σε σωστά επιλεγμένους ασθενείς, όμως, μπορούν να αλλάξουν την καθημερινότητα. Διαβάστε περισσότερα για τις διαφορές EDOF - πολυεστιακών ενδοφακών για την αντιμετώπιση της πρεσβυωπίας.

Αυτή είναι μία από τις πιο συχνές απορίες όσων σκέφτονται να βάλουν πολυεστιακούς φακούς. Και είναι απόλυτα λογικό, γιατί ο μεγαλύτερος φόβος των ασθενών είναι μήπως μετά την εγχείρηση καταρράκτη κερδίσουν μεν την ανεξαρτησία από τα γυαλιά, αλλά χάσουν σε ποιότητα όρασης λόγω ανεπιθύμητων φαινομένων.

Οι πολυεστιακοί ενδοφακοί λειτουργούν με τρόπο που «μοιράζει» το φως σε περισσότερες από μία εστιακές αποστάσεις (μακριά, ενδιάμεσα, κοντά). Αυτό έχει ως πλεονέκτημα την πολυεστιακότητα, αλλά συνοδεύεται και από ένα κόστος: ένα ποσοστό ασθενών αναφέρει halos, glare, starbursts ή θαμπώματα ιδιαίτερα σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού, όπως η νυχτερινή οδήγηση.

Στην πράξη, οι περισσότεροι ασθενείς συνηθίζουν αυτά τα φαινόμενα μέσα σε διάστημα από 2 εβδομάδες έως 2–3 μήνες. Ο εγκέφαλος έχει τη δυνατότητα της νευροπλαστικότητας, μαθαίνει δηλαδή να «φιλτράρει» τα περιττά είδωλα και να δίνει καθαρότερη εικόνα. Αυτός είναι και ο λόγος που στις περισσότερες περιπτώσεις, τα halos και τα glare εξασθενούν σημαντικά με τον καιρό.

Όμως, εδώ έρχεται η προσωπική μου θέση: δεν κάνουν όλα τα μάτια για πολυεστιακούς φακούς. Αν υπάρχουν σοβαρές εκτροπές υψηλής τάξης (HOAs), ασταθής δακρυϊκή στιβάδα, ουλές στον κερατοειδή ή ατέλειες στην τοπογραφία (Pentacam), τότε τα προβλήματα αυτά δεν θα τα συνηθίσει ποτέ ο ασθενής. Αντιθέτως, θα παραμείνουν μόνιμα και θα τον ταλαιπωρούν.

Στη δική μου πρακτική, πριν προτείνω πολυεστιακούς φακούς, κάνω πλήρη προεγχειρητικό έλεγχο: Pentacam, αμπερομετρία, μελέτη κόρης, αξιολόγηση tear film. Αν κάτι από αυτά δεν είναι ιδανικό, αποτρέπω τον ασθενή από την επιλογή πολυεστιακού φακού και προτείνω άλλη λύση (π.χ. EDOF). Έτσι αποφεύγω απογοητεύσεις.

Συνοψίζοντας: ναι, οι πολυεστιακοί φακοί μπορεί να δημιουργήσουν halos και glare, αλλά στα σωστά μάτια και με ρεαλιστικές προσδοκίες, τα φαινόμενα αυτά είναι παροδικά και καλά ανεκτά. Ο μόνιμος κίνδυνος εμφανίζεται μόνο όταν η επιλογή γίνεται σε μάτια που δεν είναι κατάλληλα.