Ωχρά κηλίδα: συμπτώματα, πρώιμη διάγνωση και σύγχρονες θεραπείες
Η ωχρά κηλίδα είναι το κέντρο της όρασης. Όταν αρχίζει να εκφυλίζεται, η εικόνα στο κέντρο θολώνει ή “σπάει”. Με έγκαιρο έλεγχο (OCT, ψηφιακή φωτογράφηση βυθού) και σύγχρονες θεραπείες μπορούμε συχνά να προστατεύσουμε αυτή την πολύτιμη κεντρική όραση.»
Η ωχρά κηλίδα είναι το κέντρο της όρασης. Όταν αρχίζει να εκφυλίζεται, η εικόνα στο κέντρο θολώνει ή “σπάει”. Με έγκαιρο έλεγχο (OCT, ψηφιακή φωτογράφηση βυθού) και σύγχρονες θεραπείες μπορούμε συχνά να προστατεύσουμε αυτή την πολύτιμη κεντρική όραση.»
Κεντρική vs Περιφερική όραση: Πως βλέπει ο ασθενής με εκφύλιση ωχράς κηλίδας
Φαντάσου ότι οδηγείς σε ένα ευθύ δρόμο
Εκεί που πέφτει η μαύρη κηλίδα στο κέντρο, είναι η κεντρική όραση. Αν είχες εκφύλιση ωχράς κηλίδας, δεν θα έβλεπες καθαρά τι υπάρχει μπροστά σου: ένα αυτοκίνητο, έναν πεζό, μια λακκούβα. Το «κέντρο» της εικόνας είναι κατεστραμμένο.
Παρ’ όλα αυτά, γύρω-γύρω συνεχίζεις να βλέπεις το δρόμο, τα κάγκελα, τα δέντρα και τα βουνά στο βάθος. Αυτή είναι η περιφερική όραση. Σε βοηθά να αντιλαμβάνεσαι ότι βρίσκεσαι σε δρόμο, ότι έχει στροφές ή εμπόδια στο πλάι, αλλά δεν σου δίνει τη λεπτομέρεια που χρειάζεσαι για να δεις τι ακριβώς υπάρχει ακριβώς μπροστά σου.
• Amsler Grid - ο αυτοέλεγχος στο σπίτι της ωχράς κηλίδας
Τα πρώτα συμπτώματα
- Tα γράμματα στο βιβλίο ή στην οθόνη να φαίνονται θολά ή «σπασμένα»,
- Eυθείες γραμμές (π.χ. πλακάκια, κάγκελα, κουφώματα) να φαίνονται κυματιστές,
- Ένα γκρι ή σκούρο σημείο στο κέντρο της εικόνας,
- Δυσκολία να αναγνωρίσετε πρόσωπα, παρότι έχετε βάλει τα σωστά γυαλιά,
- Μείωση της αντίθεσης: βλέπετε «ξεθωριασμένα» χρώματα, ειδικά στο χαμηλό φως.
Αν παρατηρήσετε κάποιο από αυτά τα συμτώματα, ειδικά όταν εμφανίζονται ξαφνικά στο ένα μάτι, χρειάζεται άμεσος έλεγχος με OCT και ψηφιακή φωτογράφιση βυθού.
Η κεντρική όραση χαλάει όταν αρχίσουν να φθείρονται τα κύτταρα της ωχράς κηλίδας, του μικρού αλλά κρίσιμου σημείου στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς που μας δίνει καθαρή, λεπτομερή όραση.
Με τα χρόνια συσσωρεύονται εναποθέσεις (drusen) και η ωχρά λεπταίνει και εκφυλίζεται.
Στην πιο επιθετική, «υγρή» μορφή, κάτω από την ωχρά αναπτύσσονται παθολογικά αγγεία που διαρρέουν υγρό ή αίμα
Αυτή η διαρροή καταστρέφει τα φωτοευαίσθητα κύτταρα και προκαλεί απότομη πτώση της κεντρικής όρασης.
Τι συμβαίνει και "χαλάει" η κεντρική όραση;
Η κεντρική όραση χαλάει όταν αρχίσουν να φθείρονται τα κύτταρα της ωχράς κηλίδας, του μικρού αλλά κρίσιμου σημείου στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς που μας δίνει καθαρή, λεπτομερή όραση.
Με τα χρόνια συσσωρεύονται εναποθέσεις (drusen) και η ωχρά λεπταίνει και εκφυλίζεται.
Στην πιο επιθετική, «υγρή» μορφή, κάτω από την ωχρά αναπτύσσονται παθολογικά αγγεία που διαρρέουν υγρό ή αίμα
Αυτή η διαρροή καταστρέφει τα φωτοευαίσθητα κύτταρα και προκαλεί απότομη πτώση της κεντρικής όρασης.
Επείγουσα εξέταση χρειάζεται όταν:
Βλέπετε παραμορφωμένα (οι γραμμές στραβώνουν από τη μια μέρα στην άλλη).
εμφανίζεται μαύρη ή γκρι κηλίδα στο κέντρο της εικόνας.
νιώθετε απότομη πτώση της όρασης στο ένα μάτι.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η έγκαιρη θεραπεία με ενδοϋαλοειδικές ενέσεις anti-VEGF μπορεί να σταματήσει την αιμορραγία, να μειώσει το οίδημα και να σώσει την πολύτιμη κεντρική όραση.
- Πιο συχνή μορφή (περίπου 80–90% των περιστατικών) και με διαφορετική βατύτητα ανάλογα την περίπτωση.
- Εξέλιξη αργή σε βάθος ετών – σταδιακή φθορά των κυττάρων της ωχράς.
- Σχηματίζονται drusen και περιοχές ατροφίας, χωρίς διαρροή υγρού ή αίματος.
- Τα συμπτώματα στην αρχή μπορεί να είναι ήπια: ανάγκη για περισσότερο φως, μικρή θόλωση, δυσκολία στο διάβασμα.
- Δεν υπάρχει θεραπεία που να αναστρέφει πλήρως τη βλάβη· στόχος είναι επιβράδυνση (διακοπή καπνίσματος, διατροφή, συμπληρώματα τύπου AREDS2, φωτοβιοτροποποίηση κ.λπ.).
- Χρειάζεται τακτική παρακολούθηση με OCT και έλεγχο, γιατί μπορεί να μεταπέσει σε υγρή μορφή.
- Λιγότερο συχνή μορφή, αλλά ευθύνεται για το μεγαλύτερο ποσοστό σοβαρής απώλειας κεντρικής όρασης.
- Εξέλιξη συχνά γρήγορη, με απότομη πτώση της όρασης σε εβδομάδες ή μήνες.
- Δημιουργούνται παθολογικά νεοαγγεία κάτω από την ωχρά, που διαρρέουν υγρό ή αίμα.
- Τα συμπτώματα είναι πιο θορυβώδη: έντονη θόλωση, παραμορφώσεις, σκοτεινό κεντρικό σκότωμα.
- Αντιμετωπίζεται με ενδοϋαλοειδικές ενέσεις anti-VEGF, που σταματούν τη διαρροή και μπορούν να σταθεροποιήσουν ή και να βελτιώσουν την κεντρική όραση.
- Αποτελεί επείγουσα μορφή AMD: όσο νωρίτερα ξεκινήσει η θεραπεία, τόσο καλύτερη η πρόγνωση.
Οι δυο μορφές της πάθησης: η ξηρή & υγρά μορφή
Πως γίνεται ο σύγχρονος έλεγχος της ωχράς κηλίδας;
- Βυθοσκόπηση
- OCT υψηλής ανάλυσης
- Ψηφιακή κάμερα βυθού
- Όπου χρειάζεται αγγειογραφία
Στο σπίτι: τι μπορείτε να κάνετε
- Amsler grid
- Προσοχή σε ξαφνικές αλλαγές στο ένα μάτι
- Τακτικός προληπτικός έλεγχος μετά τα 50–60 έτη
Σύγχρονες θεραπείες — τι κάνουμε σήμερα
- Δεν υπάρχει θεραπεία που «διορθώνει» τη βλάβη – στόχος η επιβράδυνση.
- Συμπληρώματα τύπου AREDS2 (Λουτεϊνη, ζεαξανθίνη,βιταμίνες, ψευδάργυρος) όπου ενδείκνυται.
- Έλεγχος τρόπου ζωής: διακοπή καπνίσματος, διατροφή, πίεση, χοληστερίνη.
- Τακτικός έλεγχος με OCT / κάμερα βυθού για πορεία και τυχόν μετατροπή σε υγρή μορφή.
- Βασική θεραπεία: ενδοϋαλοειδικές ενέσεις anti-VEGF. Μπλοκάρουν τα νεοαγγεία κάτω από την ωχρά κηλίδα.
- Αρχική «φόρτιση» με μηνιαίες ενέσεις, μετά εξατομικευμένα μεσοδιαστήματα.
- Κάθε φορά έλεγχος με OCT και κάμερα βυθού και προσαρμογή του πλάνου.
- Εκπαίδευση ασθενούς για αυτοέλεγχο (Amsler, νέα συμπτώματα) και άμεση επικοινωνία.
Σε κάθε μορφή ωχράς κηλίδας ο στόχος μας δεν είναι να «ξαναχτίσουμε» την περιοχή, αλλά να προστατεύσουμε όσο γίνεται την κεντρική όραση.
Στη ξηρά μορφή δουλεύουμε κυρίως προληπτικά – σωστός τρόπος ζωής, μεσογειακή διατροφή, αντιοξειδωτικά, αποφυγή της ηλικιακής ακτινοβολίας και ειδικά συμπληρώματα όπου χρειάζεται. Στενή παρακολούθηση με OCT και νέες θεραπείες όπως VALEDA - φωτοδιέγερση
Στη υγρά μορφή παρεμβαίνουμε άμεσα με ενδοϋαλοειδικές ενέσεις anti-VEGF, ώστε να σταματήσουμε το νέο παθολογικό αγγειακό δίκτυο (νεοαγγειακή μεμβράνη) και να σταθεροποιήσουμε ή και να βελτιώσουμε την όραση, πάντα με τακτικούς επανελέγχους με OCT.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
- Ηλικία άνω των 60–65 ετών με οικογενειακό ιστορικό εκφύλισης ωχράς (γονείς ή αδέλφια με τη νόσο).
- Καπνιστές με έντονη χρόνια έκθεση στον ήλιο χωρίς σωστή προστασία των ματιών.
- Άνθρωποι με υπέρταση, αυξημένη χοληστερίνη, καρδιαγγειακά προβλήματα, παχυσαρκία και έλλειψη άσκησης • με φτωχή διατροφή σε φρούτα, λαχανικά και ω-3 λιπαρά.
Η εκφύλιση ωχράς κηλίδας εμφανίζεται συχνότερα μετά τα 60, δεν είναι όμως όλοι οι ασθενείς το ίδιο εκτεθειμένοι. Ορισμένοι παράγοντες αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο και χρειάζονται πιο στενή παρακολούθηση:
Οι τελευταίες εξελίξεις στην θεραπεία της ξηράς μορφής της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας — VALEDA
Η θεραπεία Valeda (LumiThera) είναι μια σύγχρονη, μη επεμβατική επιλογή για τη ξηρή εκφύλιση ωχράς κηλίδας (dry AMD), που βασίζεται στην αρχή της φωτοβιοδιαμόρφωσης (photobiomodulation).
Xρησιμοποιείται ειδική συσκευή φωτός που εκπέμπει τρία στοχευμένα μήκη κύματος με στόχο να «ενεργοποιήσει» τα μιτοχόνδρια των κυττάρων της ωχράς, να μειώσει το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή και να βελτιώσει τη μικροκυκλοφορία στην περιοχή.
Η αγωγή γίνεται σε σύντομες συνεδρίες λίγων λεπτών, συνήθως σε κύκλους 9 συνεδριών μέσα σε τρεις εβδομάδες, με δυνατότητα επανάληψης ανά 4–6 μήνες, ανάλογα με την κλινική εικόνα.
Μελέτες όπως η LIGHTSITE III έδειξαν ότι η Valeda μπορεί να συμβάλει σε σταθεροποίηση ή και βελτίωση της όρασης και σε πιο αργή εξέλιξη της γεωγραφικής ατροφίας σε επιλεγμένους ασθενείς, με πολύ καλό προφίλ ασφάλειας. Για ασθενείς με ενδιάμεσο στάδιο ξηρής AMD και drusen, η θεραπεία αυτή έρχεται να προστεθεί στις κλασικές συστάσεις (AREDS2, μεσογειακή διατροφή, διακοπή καπνίσματος) ως μια εξειδικευμένη, στοχευμένη λύση πριν η νόσος προχωρήσει σε υγρή μορφή.
Μην αγνοείτε τα πρώτα σημάδια στη κεντρική σας όραση
Η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την καθημερινότητά σας.
Όσο νωρίτερα γίνει ο έλεγχος με OCT, τόσο περισσότερες δυνατότητες έχουμε να σταθεροποιήσουμε ή να βελτιώσουμε την όραση. Αν παρατηρείτε κυματιστές γραμμές ή σκιά στο κέντρο της όρασης, μην το αμελείτε.
Ο έγκαιρος εξειδικευμένος έλεγχος κάνει τη διαφορά.
Προστατεύουμε σήμερα την όραση του αύριο
Dr. Μανώλης Γκόγκος
Χειρουργός Οφθαλμίατρος
Προστατεύουμε σήμερα την όραση του αύριο
www.realeyes.gr | @realeyes.gr